Шинэчилсэн хуулийн төслийн дэлгэрэнгүй гарын авлага
Монгол улсын эдийн засгийн өнөөгийн нөхцөл байдал, дэлхий нийтийн чиг хандлагатай уялдан аж ахуйн нэгжүүдийн үйл ажиллагааг дэмжих, тэднийг болзошгүй эрсдэлээс хамгаалах хэрэгцээ шаардлага улам бүр нэмэгдэж байна. Энэхүү хэрэгцээнд тулгуурлан боловсруулагдсан шинэ хуулийн төсөл нь компаниудын төлбөрийн чадварыг сайжруулах, үйл ажиллагааг нь тасралтгүй явуулах боломжийг бүрдүүлэхэд чиглэгдэж байгаа юм. Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь зөвхөн нэг байгууллагын асуудал бус, нийт эдийн засгийн тогтвортой байдлын үндэс суурь болдог. Тиймээс энэхүү нийтлэлээр шинэчилсэн хуулийн төслийн үзэл баримтлал, түүний бизнесийн орчинд үзүүлэх нөлөөлөл, хэрэгжүүлэх арга замуудын талаар маш дэлгэрэнгүй, гүнзгийрүүлсэн дүн шинжилгээг хүргэж байна. Уншигч та бүхэн энэхүү мэдээллээс өөрийн бизнест шаардлагатай үнэ цэнтэй ойлголтуудыг авч, цаашдын стратеги төлөвлөлтдөө ашиглах боломжтой.
1. Шинэчилсэн хуулийн төслийн үндсэн үзэл баримтлал
Шинэчилсэн хуулийн төсөл нь дампуурлаас урьдчилан сэргийлэх, бизнесийн үйл ажиллагааг дахин сэргээх эрх зүйн таатай орчныг бүрдүүлэх зорилготой.
Шинэчилсэн хуулийн төслийн хамгийн чухал зорилт бол аж ахуйн нэгжүүдийг шууд татан буулгах бус, харин тэдний үйл ажиллагааг хэвийн үргэлжлүүлэх боломжийг олгоход оршино. Энэ нь эдийн засгийн эргэлтийг удаашруулахгүй байх чухал ач холбогдолтой.
Хуучин зохицуулалтаар төлбөрийн чадваргүй болсон компанийг шууд дампуурсанд тооцож, хөрөнгийг нь худалдан борлуулах замаар өр төлбөрийг барагдуулдаг байсан бол шинэ хуулиар уян хатан нөхцөлүүдийг санал болгож байна.
Үүний үр дүнд компаниуд өөрсдийн дотоод нөөц бололцоог дайчлан, удирдлагын багийн шинэчлэл хийх, зардлаа танах зэрэг арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэх хууль эрх зүйн баталгаатай болж байгаа юм.
Мөн энэхүү хуулийн төсөл нь олон улсын шилдэг туршлагууд дээр үндэслэгдсэн бөгөөд Монголын бизнесийн орчны онцлогт тохируулан боловсруулагдсан гэдгээрээ онцлогтой.
Хуулийн төсөлд тусгагдсан өөр нэг чухал зүйл бол зээлдүүлэгч болон зээлдэгчийн хоорондын харилцааг илүү тэнцвэртэй, харилцан ашигтай байдлаар зохицуулах механизм юм.
Ингэснээр талууд шүүхийн маргаанд цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө үрэхээс зайлсхийж, харилцан тохиролцох замаар асуудлыг шийдвэрлэх өргөн боломж нээгдэж байна.
2. Бизнесийн орчин дахь санхүүгийн хүндрэлүүд
Бизнесийн орчинд инфляци, ханшийн хэлбэлзэл, нийлүүлэлтийн сүлжээний тасалдал зэрэг олон хүчин зүйлсээс шалтгаалсан санхүүгийн хүндрэлүүд үүсч байна.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь өнөөгийн эдийн засгийн тодорхойгүй байдлын үед компаниудын хувьд хамгийн чухал стратеги болоод байна. Гадаад болон дотоод хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр олон байгууллага төлбөрийн чадварын хүндрэлд орж байна.
Ялангуяа сүүлийн жилүүдэд гарсан дэлхий нийтийн цар тахал, геополитикийн хурцадмал байдал нь түүхий эдийн үнэ өсөх, тээвэр ложистикийн зардал нэмэгдэх зэрэг сөрөг үр дагавруудыг дагуулсан.
Эдгээр хүчин зүйлс нь компаниудын ашигт ажиллагааг бууруулж, бэлэн мөнгөний урсгалд ноцтой доголдол үүсгэх гол шалтгаан болж байна.
Үүнээс гадна дотоодын зах зээлийн худалдан авах чадвар буурах, зээлийн хүүгийн дарамт нэмэгдэх зэрэг нь жижиг, дунд үйлдвэрлэгчдэд илүү хүндээр тусч байгааг судалгаанууд харуулж байна.
Тиймээс компаниуд уламжлалт арга барилаас татгалзаж, зардлын оновчтой удирдлага, орлогын төрөлжилт зэрэг шинэлэг арга хэрэгслүүдийг нэвтрүүлэх шаардлагатай тулгарч байна.
Энэхүү хүндрэлтэй нөхцөл байдлыг даван туулахад төрийн зүгээс үзүүлэх бодлогын дэмжлэг, тэр дундаа хууль эрх зүйн орчны шинэчлэл нэн чухал үүрэг гүйцэтгэх юм.
3. Санхүүгийн бүтцийн өөрчлөлт хийх хэрэгцээ шаардлага
Компаниуд урт хугацаанд оршин тогтнохын тулд өр төлбөрөө дахин бүтцийн өөрчлөлтөд оруулж, хөрөнгийн ашиглалтаа сайжруулах зайлшгүй шаардлагатай.
Бизнесийн байгууллагууд үйл ажиллагаагаа хэвийн үргэлжлүүлэхийн тулд санхүүгийн бүтцийн өөрчлөлтийг цаг алдалгүй хийх нь амин чухал асуудал юм. Энэ нь зөвхөн өр дарах тухай биш, харин нийт хөрөнгийн өгөөжийг нэмэгдүүлэх цогц үйл явц юм.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь гэдэг ойлголтын хүрээнд компаниуд богино хугацаат өр төлбөрөө урт хугацаат зээлээр солих, хүүгийн дарамтыг бууруулах зэрэг арга хэмжээг авч хэрэгжүүлдэг.
Мөн ашиггүй ажиллаж байгаа салбар нэгжүүдээ хаах, эсвэл бусдад шилжүүлэх замаар үндсэн үйл ажиллагаандаа төвлөрөх нь бүтцийн өөрчлөлтийн нэг хэлбэр болдог.
Энэхүү үйл явц нь компанийн удирдлагаас өндөр ур чадвар, зоримог шийдвэр шаарддаг бөгөөд зарим тохиолдолд хөндлөнгийн зөвлөх үйлчилгээ авах шаардлага ч гардаг.
Бүтцийн өөрчлөлтийг амжилттай хийснээр компанийн зээлжих зэрэглэл сайжирч, шинээр хөрөнгө оруулалт татах боломж нээгддэг давуу талтай.
Шинэчилсэн хуулийн төсөл нь энэхүү бүтцийн өөрчлөлтийг хийхэд шаардлагатай хууль зүйн үндэслэлийг тодорхой болгож, талуудын эрх ашгийг тэнцвэртэй хамгаалах нөхцөлийг бүрдүүлж өгсөн байна.
4. Дампуурлын тухай хуулийн шинэчлэл ба бизнесийн сэргэлт
Хуучин дампуурлын хуулийг халж, бизнесийг аврах, дахин сэргээхэд чиглэсэн шинэ зохицуулалтууд нэвтэрч байна.
Монгол улсад мөрдөгдөж байсан Дампуурлын тухай хууль нь өнөөгийн бизнесийн хурдацтай хөгжил, эдийн засгийн динамик өөрчлөлтүүдтэй нийцэхгүй болсон нь нэгэнт тодорхой болсон.
Хуучин хууль нь гол төлөв компанийг татан буулгах, хөрөнгийг нь хуваарилах тал руу хэт хэвийсэн байсан бөгөөд энэ нь баялаг бүтээгчдийг устгах сөрөг үр дагавартай байв.
Харин шинээр боловсруулагдсан хуулийн төсөл нь 'Дампуурал' гэдэг үгнээс илүү 'Сэргээн босголт', 'Төлбөрийн чадварыг сайжруулах' гэсэн эерэг хандлагыг төлөвшүүлэхэд чиглэж байна.
Энэхүү хандлагын өөрчлөлт нь бизнес эрхлэгчдэд сэтгэл зүйн хувьд ч, үйл ажиллагааны хувьд ч маш том дэмжлэг болох бөгөөд алдаа гаргасан ч дахин босох боломжийг олгож байгаа юм.
Хуулийн шинэчлэлийн хүрээнд шүүхийн үйл явцыг хялбарчлах, хугацааг богиносгох зэрэг практик ач холбогдолтой олон өөрчлөлтүүд тусгагдсан байна.
Ингэснээр бизнес эрхлэгчид хуулийн байгууллагын үүдэнд олон сар жилээр гацахгүйгээр, асуудлаа хурдан шуурхай шийдвэрлэж, үндсэн ажилдаа төвлөрөх боломжтой болно.
5. Компанийн засаглал ба санхүүгийн сахилга бат
Бизнесийг сэргээх үндэс нь компанийн засаглал ыг сайжруулж, санхүүгийн хатуу сахилга батыг мөрдөх явдал юм.
Компанийн сайн засаглал нь аливаа байгууллагын урт хугацааны тогтвортой хөгжлийн үндэс суурь болдог бөгөөд хямралын үед үүний ач холбогдол улам бүр тодорч ирдэг.
Засаглал султай компаниуд эрсдэлд өртөмтгий байдаг бол, ил тод, хариуцлагатай засаглалтай байгууллагууд хүндрэлийг харьцангуй хохирол багатай даван туулдаг.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь компанийн төлөөлөн удирдах зөвлөл болон гүйцэтгэх удирдлагын нягт хамтын ажиллагаа, зөв шийдвэр гаргалтаас шууд хамаарна.
Санхүүгийн сахилга бат гэдэг нь зөвхөн мөнгө хэмнэх тухай ойлголт биш бөгөөд хөрөнгө оруулалтын өгөөжийг тооцоолох, эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх цогц ойлголт юм.
Шинэ хуулийн төсөлд компанийн удирдлагын хариуцлагыг өндөржүүлэх, хувьцаа эзэмшигчдийн өмнө хүлээх үүргийг тодорхой болгох чиглэлээр хэд хэдэн шинэлэг заалтууд орсон.
Энэ нь эцсийн дүндээ хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг нэмэгдүүлэх, бизнесийн орчныг эрүүлжүүлэхэд чухал түлхэц болох нь дамжиггүй.
6. Өр төлбөрийн удирдлага ба хууль эрх зүйн зохицуулалт
Өр төлбөрийг үр дүнтэй удирдах нь хууль эрх зүйн зөв зохицуулалт, талуудын харилцан ойлголцлын үр дүнд хэрэгждэг.
Өр төлбөрийн удирдлага нь хямралд орсон компанийн хувьд хамгийн түрүүнд анхаарал хандуулах ёстой эмзэг бөгөөд ээдрээтэй асуудал байдаг.
Зээлдүүлэгчдийн шахалт, шүүхийн нэхэмжлэл зэрэг нь компанийн өдөр тутмын үйл ажиллагааг доголдуулах, цаашлаад бүрэн зогсоох хүртэл аюултай байдаг.
Тиймээс өр төлбөрийг дахин төлөвлөх, хугацааг сунгах, хүүг бууруулах зэрэг хэлэлцээрүүдийг амжилттай хийх нь бизнесийг аврах гол түлхүүр болдог.
Шинэчилсэн хуулийн төсөл нь энэхүү хэлэлцээрийг хийх хууль эрх зүйн орчныг тодорхой болгож, зээлдэгчид тодорхой хугацааны 'амьсгаа авах' боломжийг олгох зохицуулалтыг агуулсан.
Энэхүү хамгаалалтын хугацаанд компани өөрийн сэргээн босголтын төлөвлөгөөгөө боловсруулж, зээлдүүлэгчдийн хурлаар батлуулах боломжтой болж байгаа юм.
Ийм зохицуулалт нь олон улсын практикт өргөн хэрэглэгддэг бөгөөд бизнесийг үнэгүйдлээс аврах хамгийн үр дүнтэй аргуудын нэгд тооцогддог.
7. Зээлдүүлэгч болон зээлдэгчийн эрх ашгийн тэнцвэр
Хуулийн төсөл нь зээлдүүлэгчийн хөрөнгийг хамгаалахын зэрэгцээ зээлдэгчид үйл ажиллагаагаа сэргээх боломжийг олгох тэнцвэрийг хангана.
Аливаа санхүүгийн маргаанд зээлдүүлэгч болон зээлдэгчийн эрх ашиг үргэлж зөрчилдөж байдаг бөгөөд үүнийг хуулиар хэрхэн тэнцвэртэй зохицуулах нь маш чухал байдаг.
Хэрэв хууль зээлдүүлэгчийн талд хэт хэвийвэл бизнесүүд олноор дампуурч, ажилгүйдэл нэмэгдэх эрсдэлтэй байдаг.
Эсрэгээрээ зээлдэгчийн талд хэт орвол банк, санхүүгийн байгууллагуудын эрсдэл нэмэгдэж, эдийн засаг дахь зээлийн нийлүүлэлт хумигдах аюултай.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь энэхүү хоёр талын ашиг сонирхлыг нэгтгэж, дундын шийдэлд хүрэх үйл явц бөгөөд шинэ хууль үүнийг дэмжихэд чиглэсэн.
Хуулийн төсөлд зээлдүүлэгчдийн зөвлөл байгуулах, тэдний саналын эрхийг өр төлбөрийн хэмжээтэй нь уялдуулах зэрэг шударга зарчмуудыг тусгасан байна.
Ингэснээр талууд бие биенээ буруутгах бус, харин хамтдаа гарц хайх, компанийн үнэ цэнийг хадгалж үлдэхэд хамтран ажиллах нөхцөл бүрдэнэ.
8. Хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг сэргээх алхмууд
Ил тод байдал, хуулийн тодорхой орчин нь гадаад болон дотоодын хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг сэргээх гол хүчин зүйл юм.
Хөрөнгө оруулагчид аливаа улс оронд хөрөнгө оруулахдаа тухайн улсын хууль эрх зүйн орчин, ялангуяа хөрөнгө оруулалтыг хамгаалах механизмыг маш нарийн судалдаг.
Хэрэв компани дампуурсан тохиолдолд хөрөнгөө хэрхэн буцааж авах, ямар дарааллаар хохирлоо барагдуулах нь тодорхой бус байвал хөрөнгө оруулалт татах боломжгүй болно.
Шинэчилсэн хуулийн төсөл нь энэхүү тодорхой бус байдлыг арилгаж, хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаалах олон улсын стандартад нийцсэн зохицуулалтуудыг нэвтрүүлж байна.
Мэдээллийн ил тод байдлыг хангаснаар хөрөнгө оруулагчид эрсдэлээ зөв үнэлэх, шийдвэр гаргах үйл явц нь илүү хялбар бөгөөд найдвартай болох юм.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь зөвхөн дотоодын асуудал биш бөгөөд гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг татах, эдийн засгийн өсөлтийг дэмжихэд шууд нөлөөлнө.
Тиймээс энэхүү хуулийн шинэчлэл нь Монгол улсын хөрөнгө оруулалтын орчны өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэхэд стратегийн чухал ач холбогдолтой алхам болж байна.
9. Санхүүгийн хямралаас урьдчилан сэргийлэх механизм
Компаниуд хямралд орохоос өмнө эрсдэлийг таньж, урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах тогтолцоог хуулиар дэмжинэ.
Аливаа өвчнийг эмчлэхээс илүү урьдчилан сэргийлэх нь үр дүнтэй байдгийн адилаар, бизнесийн дампуурлаас урьдчилан сэргийлэх нь эдийн засагт хамаагүй бага хохиролтой байдаг.
Шинэ хуулийн төсөлд компаниуд төлбөрийн чадварын хүндрэлд орж болзошгүй шинж тэмдэг илэрсэн үед сайн дураараа бүтцийн өөрчлөлт хийх боломжийг нээж өгсөн.
Энэ нь компаниуд асуудал хүндэрч, шүүхийн шатанд очихоос өмнө зээлдүүлэгчидтэйгээ тохиролцож, үйл ажиллагаагаа хэвийн үргэлжлүүлэх боломжийг олгож байгаа хэрэг юм.
Урьдчилан сэргийлэх механизмын нэг чухал хэсэг нь санхүүгийн тайлангийн аудитын чанарыг сайжруулах, эрт сэрэмжлүүлэх системийг нэвтрүүлэх явдал юм.
Ингэснээр компанийн удирдлагууд болон хувьцаа эзэмшигчид бодит нөхцөл байдлыг цаг алдалгүй мэдэж, шаардлагатай арга хэмжээг шуурхай авах нөхцөл бүрдэнэ.
Энэхүү тогтолцоо нь бизнесийн орчинд хариуцлагатай, алсын хараатай удирдлагын соёлыг төлөвшүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэх болно.
10. Бизнесийн үйл ажиллагааг тасралтгүй явуулах нөхцөл
Сэргээн босголтын үйл явцын үед компанийн өдөр тутмын үйл ажиллагааг зогсоохгүй байх нь үнэ цэнийг хадгалах гол нөхцөл юм.
Компани төлбөрийн чадварын хүндрэлд орсон ч түүний үйлдвэрлэл, үйлчилгээ тасралтгүй явагдаж байх нь орлого олох, улмаар өр төлбөрөө барагдуулах цорын ганц арга зам юм.
Хэрэв үйл ажиллагаа зогсвол харилцагчдаа алдах, брэндийн үнэ цэнэ унах, ажилчид ажлаас гарах зэрэг нөхөж баршгүй хохирол учирдаг.
Тиймээс шинэ хуулийн төсөлд сэргээн босголтын ажиллагаа эхэлсэн ч компанийн удирдлага өдөр тутмын үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлэн удирдах эрхийг тодорхой нөхцөлтэйгөөр хэвээр үлдээхээр тусгасан.
Энэ нь 'Debtor in possession' буюу эзэмшилдээ байгаа зээлдэгч гэсэн олон улсын эрх зүйн дэвшилтэт үзэл баримтлал бөгөөд бизнесийг аврах магадлалыг эрс нэмэгдүүлдэг.
Мэдээж хэрэг энэ үйл явц нь зээлдүүлэгчдийн хяналт дор явагдах бөгөөд компанийн хөрөнгийг үрэгдүүлэхээс сэргийлсэн хатуу хязгаарлалтууд давхар үйлчилнэ.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь үйл ажиллагааны тасралтгүй байдлыг хангаж, зах зээл дэх байр сууриа хадгалж үлдэхээс шууд хамааралтай байдаг.
11. Шинэ хуулийн төсөл дэх татварын орчны уян хатан байдал
Бүтцийн өөрчлөлт хийж буй компаниудад татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт үзүүлэх нь тэднийг сэргэхэд чухал дэмжлэг болно.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь татварын бодлоготой салшгүй холбоотой бөгөөд төрийн зүгээс үзүүлэх хамгийн бодит дэмжлэг нь татварын уян хатан зохицуулалт байдаг.
Хүндрэлд орсон компаниуд өр төлбөрөө дахин бүтцийн өөрчлөлтөд оруулах үед үүсэх нягтлан бодох бүртгэлийн ашигт татвар ногдуулах нь тэднийг улам бүр дарамтад оруулдаг.
Тиймээс шинэчилсэн хуулийн төсөлтэй уялдуулан Татварын ерөнхий хуульд өөрчлөлт оруулах, сэргээн босголтын үеийн татварын тусгай дэглэм бий болгох асуудал яригдаж байна.
Мөн татварын өрийг хойшлуулах, хэсэгчлэн төлөх, алданги торгуулиас чөлөөлөх зэрэг арга хэмжээнүүд нь компаниудад бэлэн мөнгөний урсгалаа сайжруулах боломжийг олгоно.
Энэ нь богино хугацаанд төсвийн орлогыг бууруулах мэт харагдах боловч, урт хугацаандаа компани дампуурч татвар төлөгчгүй болохоос сэргийлэх эдийн засгийн өндөр ач холбогдолтой.
Татварын орчны энэхүү уян хатан байдал нь бизнес эрхлэгчдийг далд эдийн засаг руу орохоос сэргийлж, ил тод, хуулийн дагуу ажиллах хөшүүрэг болдог.
12. Жижиг, дунд үйлдвэрлэлд үзүүлэх хуулийн нөлөөлөл
Шинэ хууль нь ЖДҮ-ийн онцлогт тохирсон хялбаршуулсан журмаар санхүүгийн хүндрэлээс гарах боломжийг бүрдүүлнэ.
Жижиг, дунд үйлдвэрлэл (ЖДҮ) нь Монгол улсын эдийн засгийн хөдөлгөгч хүч, ажлын байрны дийлэнх хувийг бүрдүүлдэг чухал салбар юм.
Гэвч ЖДҮ эрхлэгчид санхүүгийн нөөц хязгаарлагдмал, эрсдэл даах чадвар сул байдаг тул эдийн засгийн хямралд хамгийн түрүүнд өртдөг эмзэг бүлэгт тооцогддог.
Томоохон корпорациудад зориулагдсан нарийн төвөгтэй, зардал өндөртэй сэргээн босголтын үйл явц нь ЖДҮ-д тохирдоггүй бөгөөд тэдэнд илүү хялбар, хурдан шийдэл шаардлагатай байдаг.
Шинэчилсэн хуулийн төсөлд ЖДҮ-ийн онцлогт тохирсон хялбаршуулсан журмыг тусгаж өгснөөрөө онцлог бөгөөд энэ нь тэднийг хуулийн хамгаалалтад бүрэн хамруулах боломжийг нээж байна.
Хялбаршуулсан журам нь шүүхийн зардлыг бууруулах, хугацааг хэмнэх, мэргэжлийн зөвлөх үйлчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх зэрэг давуу талуудтай.
Ингэснээр ЖДҮ эрхлэгчид түр зуурын хүндрэлээс болж бизнесээ алдахгүйгээр, үйл ажиллагаагаа тогтворжуулан цаашид өргөжин тэлэх боломжтой болох юм.
13. Банк, санхүүгийн байгууллагуудын үүрэг оролцоо
Банкууд зөвхөн зээлээ төлүүлэхийг шаардах бус, харин харилцагчийнхаа бизнесийг сэргээхэд зөвлөх, дэмжих үүрэгтэй оролцоно.
Банк, санхүүгийн байгууллагууд нь эдийн засгийн цусны эргэлтийг хангагч гол судсууд бөгөөд бизнесийн сэргээн босголтын үйл явцад хамгийн чухал оролцогчид байдаг.
Уламжлалт хандлагаар банкууд зээлдэгч хүндрэлд ормогц барьцаа хөрөнгийг хурааж авахыг урьтал болгодог байсан бол одоо энэ хандлага өөрчлөгдөж байна.
Барьцаа хөрөнгийг албадан борлуулах нь ихэвчлэн зах зээлийн үнээс доогуур үнэлэгддэг тул банк өөрөө ч алдагдал хүлээх эрсдэлтэй байдаг.
Тиймээс банкууд харилцагчийнхаа бизнесийг аврах, үйл ажиллагааг нь сайжруулах замаар зээлээ бүрэн төлүүлэх нь илүү ашигтай гэдгийг ойлгож, энэ чиглэлд хамтран ажиллах сонирхолтой болсон.
Шинэ хуулийн төсөл нь банкуудад зээлдэгчтэйгээ хэлэлцээр хийх, нэмэлт санхүүжилт олгох хууль эрх зүйн баталгааг гаргаж өгч байгаагаараа чухал ач холбогдолтой.
Энэ нь банк болон харилцагчийн хооронд урт хугацааны, харилцан итгэлцэлд суурилсан түншлэлийг бэхжүүлэхэд түлхэц болно.
14. Хөрөнгийн үнэлгээ ба дахин хуваарилалт
Хөрөнгийг бодитоор үнэлж, эдийн засгийн илүү үр ашигтай салбар руу дахин хуваарилах нь сэргээн босголтын чухал хэсэг юм.
Бизнесийн хүндрэлийн үед компанийн хөрөнгийн үнэлгээ маш их маргаан дагуулдаг асуудал бөгөөд үүнийг шударга, хараат бусаар шийдвэрлэх нь нэн чухал байдаг.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь хөрөнгийн бодит үнэ цэнийг тодорхойлж, түүнд тулгуурлан цаашдын төлөвлөгөөгөө боловсруулах үйл явц юм.
Шинэчилсэн хуулийн төсөлд хөрөнгийн үнэлгээний олон улсын стандартыг нэвтрүүлэх, мэргэшсэн үнэлгээчдийн хариуцлагыг өндөржүүлэх зохицуулалтууд орсон.
Мөн ашиглагдахгүй байгаа эсвэл үр ашиг муутай хөрөнгийг зах зээлд гаргаж, илүү үр дүнтэй ашиглах чадвартай хөрөнгө оруулагчдад шилжүүлэх механизмыг хялбарчилсан.
Энэхүү эдийн засгийн дахин хуваарилалт нь нийт нийгмийн баялгийн ашиглалтыг сайжруулж, эдийн засгийн үр ашгийг дээшлүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлдэг.
Зөв үнэлгээ, оновчтой хуваарилалт нь зээлдүүлэгчдийн хохирлыг барагдуулах, компанийн үйл ажиллагааг эрүүлжүүлэх үндсэн суурь болж өгдөг.
15. Олон улсын туршлага ба Монгол дахь хэрэгжилт
АНУ-ын Chapter 11 зэрэг олон улсын шилдэг туршлагуудыг Монголын хөрсөнд буулган хэрэгжүүлэх нь хуулийн гол зорилт юм.
Дэлхийн өндөр хөгжилтэй орнууд бизнесийн дампуурал, сэргээн босголтын маш боловсронгуй хууль эрх зүйн орчинг бүрдүүлсэн байдаг бөгөөд үүнээс суралцах зүйл их бишгүй бий.
Ялангуяа АНУ-ын Дампуурлын тухай хуулийн 11 дүгээр бүлэг (Chapter 11) нь бизнесийг аврах чиглэлээр дэлхийд хамгийн амжилттай хэрэгжиж буй загварт тооцогддог.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь гэсэн энэхүү үзэл баримтлал нь яг энэхүү олон улсын чиг хандлагатай нийцэж байгаа бөгөөд Монголын нөхцөлд тохируулан нутагшуулах нь чухал юм.
Мэдээж хэрэг гадны хуулийг шууд хуулбарлах нь үр дүнгүй бөгөөд манай улсын шүүхийн тогтолцоо, эдийн засгийн бүтэц, нийгмийн сэтгэл зүйн онцлогийг харгалзан үзэх шаардлагатай.
Шинэ хуулийн төслийг боловсруулахдаа Дэлхийн Банк, Олон Улсын Санхүүгийн Корпораци зэрэг байгууллагуудын зөвлөмжийг тусгасан нь хуулийн чанарыг сайжруулсан.
Энэхүү хууль батлагдан хэрэгжсэнээр Монгол улсын бизнесийн орчин олон улсын стандартад нэг алхам ойртож, гадаадын хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг нэмэгдүүлэх болно.
16. Санхүүгийн тайлагнал ба ил тод байдал
Үнэн зөв, ил тод санхүүгийн тайлагнал нь бизнесийн сэргээн босголтын төлөвлөгөөг амжилттай хэрэгжүүлэх үндэс болдог.
Компанийн санхүүгийн байдал хүндэрсэн үед мэдээллийг нуун дарагдуулах, тайланг хуурамчаар гаргах зэрэг зөрчлүүд гарах эрсдэл өндөр байдаг.
Энэ нь зээлдүүлэгчид болон хөрөнгө оруулагчдыг төөрөгдөлд оруулж, асуудлыг улам бүр хүндрүүлэх, цаашлаад эрүүгийн хариуцлага хүлээхэд хүргэдэг.
Тиймээс шинэ хуулийн төсөлд санхүүгийн тайлагналын ил тод байдлыг хангах, хөндлөнгийн аудитын үүргийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр хатуу шаардлагуудыг тавьж байна.
Үнэн зөв мэдээлэлд үндэслэсэн сэргээн босголтын төлөвлөгөө л бодит амьдрал дээр хэрэгжих боломжтой бөгөөд талуудын итгэлцлийг бий болгодог.
Мөн орчин үеийн мэдээллийн технологийг ашиглан санхүүгийн мэдээллийг цаг алдалгүй, нээлттэй мэдээлэх тогтолцоог бүрдүүлэх нь чухал ач холбогдолтой.
Ил тод байдал нь зөвхөн хямралын үед бус, компанийн өдөр тутмын үйл ажиллагааны салшгүй хэсэг байх ёстой бөгөөд энэ нь сайн засаглалын илрэл юм.
17. Хуулийн төслийн эдийн засагт үзүүлэх макро нөлөө
Бизнесийг аврах хууль эрх зүйн орчин нь макро эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангаж, ДНБ-ийн өсөлтийг дэмжих нөлөөтэй.
Аж ахуйн нэгжүүдийн дампуурал нь зөвхөн тухайн компани болон түүний харилцагчдын асуудал бус, нийт эдийн засагт гинжин урвал үүсгэдэг сөрөг нөлөөтэй.
Нэг томоохон компанийн дампуурал нь түүнийг дагаж ажилладаг олон зуун жижиг нийлүүлэгчдийг чирж унагаах, банкны салбарт чанаргүй зээл үүсгэх аюултай байдаг.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь энэхүү гинжин урвалыг таслан зогсоож, макро эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хадгалах хамгийн үр дүнтэй арга хэрэгсэл юм.
Шинэ хууль хэрэгжсэнээр эдийн засаг дахь үхмэл хөрөнгүүд эргэлтэд орж, хөдөлмөр эрхлэлт хадгалагдан, төсвийн орлого тасалдахгүй байх нөхцөл бүрдэнэ.
Мөн гадаадын хөрөнгө оруулалт нэмэгдэж, зээлийн хүү буурах зэрэг эерэг үр дагаврууд урт хугацаандаа гарах боломжтой гэж эдийн засагчид дүгнэж байна.
Тиймээс энэхүү хуулийн төсөл нь зөвхөн хууль зүйн салбарын шинэчлэл бус, Монгол улсын эдийн засгийн бүтцийн шинэчлэлийн салшгүй нэг хэсэг гэж үзэх бүрэн үндэслэлтэй.
18. Ажлын байрыг хадгалах, хамгаалах бодлого
Компанийг дампуурлаас аварснаар олон мянган иргэдийн ажлын байр, орлогын эх үүсвэрийг хамгаалах нийгмийн өндөр ач холбогдолтой.
Бизнесийн байгууллага дампуурах үед хамгийн их хохирол амсдаг хүмүүс бол тухайн байгууллагын жирийн ажилчид, тэдний гэр бүл байдаг.
Ажилгүйдэл нэмэгдэх нь ядуурал, гэмт хэрэг зэрэг нийгмийн олон сөрөг үр дагавруудыг дагуулдаг бөгөөд төрд ирэх халамжийн ачааллыг эрс нэмэгдүүлдэг.
Тиймээс шинэ хуулийн төслийн нэг гол зорилго нь ажлын байрыг хадгалж үлдэх, ажилчдын цалин хөлс, нийгмийн даатгалын шимтгэлийг тэргүүн ээлжинд барагдуулах явдал юм.
Сэргээн босголтын төлөвлөгөөнд хүний нөөцийн бодлогыг хэрхэн хэрэгжүүлэх, цомхотгол хийх шаардлага гарвал хуулийн дагуу хэрхэн зохицуулах талаар нарийн тусгаж өгдөг.
Компани үйл ажиллагаагаа хэвийн үргэлжлүүлснээр ажилчид орлоготойгоо үлдэж, улмаар эдийн засаг дахь худалдан авах чадвар буурахгүй байх эерэг нөлөөтэй.
Энэ утгаараа бизнесийг аврах хууль нь зөвхөн эдийн засгийн төдийгүй, нийгмийн хамгааллын маш чухал бодлогын баримт бичиг болж байгаа юм.
19. Шүүхийн бус журмаар маргаан шийдвэрлэх боломж
Шүүхийн урт удаан, зардал ихтэй үйл явцаас зайлсхийж, эвлэрүүлэн зуучлах замаар асуудлыг хурдан шийдвэрлэх боломж нээгдэнэ.
Шүүхийн байгууллагаар дамжин маргаанаа шийдвэрлүүлэх нь маш их цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө шаарддаг бөгөөд энэ хооронд компанийн үнэ цэнэ улам бүр унадаг.
Ялангуяа бизнесийн маргаан нь нарийн мэргэжлийн мэдлэг шаарддаг тул шүүгчдээс илүүтэйгээр салбарын мэргэжилтнүүд оролцсон шийдвэрлэлт илүү үр дүнтэй байдаг.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь шүүхийн бус журмаар буюу эвлэрүүлэн зуучлал, арбитрын тусламжтайгаар талууд харилцан тохиролцоонд хүрэх үйл явцыг дэмждэг.
Шинэ хуулийн төсөлд шүүхийн бус журмаар байгуулсан гэрээ, хэлэлцээрийг шүүхээр баталгаажуулах, түүний биелэлтийг хангах механизмыг хялбарчилж өгсөн.
Ингэснээр талууд өөрсдийн нөхцөл байдалд хамгийн сайн тохирсон, уян хатан шийдлийг богино хугацаанд олж, хэрэгжүүлэх боломжтой болно.
Энэ нь шүүхийн ачааллыг бууруулахын зэрэгцээ бизнесийн орчинд итгэлцэл, хамтын ажиллагааны соёлыг төлөвшүүлэхэд чухал түлхэц болох юм.
20. Бизнесийн үнэлгээг нэмэгдүүлэх стратегиуд
Бүтцийн өөрчлөлтийн үр дүнд компанийн үр ашиггүй зардлыг танаж, өрсөлдөх чадварыг сайжруулснаар бизнесийн үнэлгээ өснө.
Бизнесийн хүндрэл нь нэг талаараа компанид өөрийн үйл ажиллагаагаа эргэн харж, шинэчлэл хийх том боломжийг олгодог давуу талтай.
Хямралын үед компаниуд илүү уян хатан, хурдан шаламгай болж, инноваци нэвтрүүлэх, шинэ зах зээл хайх эрмэлзэл нь нэмэгддэг.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь зөвхөн өмнөх байдалдаа эргэж очих бус, харин өмнөхөөсөө илүү хүчирхэг, өрсөлдөх чадвартай болох стратегийн зорилготой.
Үүний тулд дижитал шилжилт хийх, бүтээгдэхүүн үйлчилгээнийхээ чанарыг сайжруулах, хэрэглэгчийн сэтгэл ханамжид төвлөрөх зэрэг арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлдэг.
Эдгээр стратегийн өөрчлөлтүүд амжилттай хэрэгжсэнээр компанийн ирээдүйн мөнгөн урсгал сайжирч, улмаар бизнесийн зах зээлийн үнэлгээ эрс нэмэгддэг.
Шинэ хуулийн төсөл нь компаниудад энэхүү стратегийн өөрчлөлтүүдийг хийхэд шаардлагатай цаг хугацаа, хууль эрх зүйн хамгаалалтыг олгож байгаагаараа үнэ цэнтэй юм.
21. Инноваци ба технологийн шилжилтэд үзүүлэх дэмжлэг
Хуучирсан технологиос татгалзаж, инноваци нэвтрүүлэх нь бизнесийг урт хугацаанд тогтвортой авч явах гол хөшүүрэг болно.
Өнөөгийн хурдацтай өөрчлөгдөж буй технологийн эрин зуунд уламжлалт арга барилаар ажилладаг компаниуд зах зээлээс шахагдах эрсдэл маш өндөр байна.
Олон компаниудын санхүүгийн хүндрэлийн үндсэн шалтгаан нь технологийн хоцрогдол, хөдөлмөрийн бүтээмж доогуур байх явдал байдаг.
Тиймээс сэргээн босголтын төлөвлөгөөнд заавал тусгагдах ёстой нэг чухал зүйл бол технологийн шинэчлэл, дижитал шилжилтийн асуудал юм.
Шинэ хуулийн төсөлд инноваци, технологийн шинэчлэлд зориулсан хөрөнгө оруулалтыг дэмжих, татварын болон бусад урамшуулал олгох боломжуудыг судалж байна.
Компаниуд үүлэн технологи, хиймэл оюун ухаан, их өгөгдөл зэрэг орчин үеийн шийдлүүдийг нэвтрүүлснээр зардлаа эрс бууруулж, үр ашгаа нэмэгдүүлэх боломжтой.
Энэ нь зөвхөн тухайн компанийг авраад зогсохгүй, Монгол улсын эдийн засгийн нийт өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулах болно.
22. Эрсдэлийн удирдлагын тогтолцоог сайжруулах нь
Хямралаас сургамж авч, байгууллагын түвшинд эрсдэлийн удирдлагын цогц тогтолцоог нэвтрүүлэх нь дахин хүндрэлд орохоос сэргийлнэ.
Бизнесийн үйл ажиллагаа нь үргэлж тодорхой хэмжээний эрсдэлтэй орчинд явагддаг бөгөөд эдгээр эрсдэлийг хэрхэн удирдахаас компанийн хувь заяа шалтгаалдаг.
Санхүүгийн хүндрэлд орсон компаниудын нийтлэг алдаа нь эрсдэлийг урьдчилан тооцоолоогүй, эрсдэлийн сан бүрдүүлээгүй байх явдал юм.
Тиймээс сэргээн босголтын үйл явцын нэг чухал хэсэг нь байгууллагын дотоод хяналт, эрсдэлийн удирдлагын тогтолцоог шинээр бий болгох эсвэл сайжруулах байдаг.
Үүнд зах зээлийн эрсдэл, зээлийн эрсдэл, үйл ажиллагааны эрсдэл зэргийг тогтмол үнэлж, хариу арга хэмжээний төлөвлөгөөтэй байх шаардлага багтана.
Шинэ хуулийн төсөлд компанийн удирдлагууд эрсдэлийн удирдлагын талаар хувьцаа эзэмшигчид болон зээлдүүлэгчдэд тогтмол тайлагнаж байх үүргийг тусгасан.
Энэхүү хариуцлагын тогтолцоо нь компаниудыг илүү болгоомжтой, тооцоо судалгаатай шийдвэр гаргахад чиглүүлж, урт хугацааны тогтвортой байдлыг хангана.
23. Хувьцаа эзэмшигчдийн эрхийг хамгаалах шинэ зохицуулалт
Жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрх ашгийг хамгаалах, тэдний мэдээлэл авах эрхийг баталгаажуулах нь хуулийн чухал хэсэг юм.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь үйл явцад хувьцаа эзэмшигчид, тэр дундаа цөөнх буюу жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрх ашиг ихэвчлэн зөрчигддөг талтай.
Томоохон хувьцаа эзэмшигчид болон гүйцэтгэх удирдлага өөрсдөдөө ашигтай шийдвэр гаргаж, компанийн хөрөнгийг үнэгүйдүүлэх эрсдэл байдаг.
Тиймээс шинэчилсэн хуулийн төсөлд хувьцаа эзэмшигчдийн тэгш эрхийг хангах, шийдвэр гаргах үйл явцад тэдний оролцоог нэмэгдүүлэх зохицуулалтуудыг нарийвчлан тусгасан.
Ялангуяа компанийн хөрөнгийг худалдан борлуулах, шинээр хувьцаа гаргах зэрэг томоохон шийдвэрүүдийг гаргахад жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн саналыг заавал харгалзан үздэг байх механизмыг бүрдүүлж байна.
Мөн тэдний мэдээлэл авах эрхийг баталгаажуулж, компанийн санхүүгийн болон үйл ажиллагааны тайлантай цаг тухайд нь танилцах боломжийг олгоно.
Энэ нь хөрөнгийн зах зээлийн хөгжлийг дэмжих, иргэдийн компанид итгэх итгэлийг нэмэгдүүлэхэд маш чухал ач холбогдолтой алхам юм.
24. Төрийн байгууллагуудын уялдаа холбоо
Хуулийг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд шүүх, татвар, бүртгэлийн байгууллагуудын нягт уялдаа холбоо, мэдээлэл солилцоо шаардлагатай.
Бизнесийн сэргээн босголт, дампуурлын үйл явц нь маш олон төрийн байгууллагуудын оролцоотойгоор явагддаг цогц ажиллагаа юм.
Шүүх, татварын ерөнхий газар, нийгмийн даатгал, улсын бүртгэл зэрэг байгууллагуудын мэдээлэл зөрөх, үйл ажиллагаа нь уялдаагүй байх нь үйл явцыг удаашруулах гол шалтгаан болдог.
Тиймээс шинэ хуулийн төслийг дагалдуулан эдгээр байгууллагуудын цахим мэдээллийн санг нэгтгэх, мэдээлэл солилцох журмыг боловсронгуй болгох ажлууд хийгдэж байна.
Төрийн байгууллагуудын хүнд суртлыг багасгаж, нэг цонхны үйлчилгээгээр асуудлыг шийдвэрлэх нь бизнес эрхлэгчдэд маш том дэмжлэг болно.
Мөн шүүгч, татварын байцаагч зэрэг төрийн албан хаагчдыг шинэ хуулийн үзэл баримтлал, хэрэгжүүлэх аргачлалын талаар нэгдсэн сургалтад хамруулах шаардлагатай.
Төр өөрөө хуулиа нэг мөр, зөв ойлгож хэрэгжүүлснээр хуулийн үр нөлөө бодит амьдрал дээр гарч, бизнесийн орчин сайжрах болно.
25. Санхүүгийн боловсрол ба удирдлагын ур чадвар
Бизнес эрхлэгчдийн санхүүгийн боловсролыг дээшлүүлэх нь хямралаас урьдчилан сэргийлэх хамгийн үр дүнтэй арга юм.
Хууль эрх зүйн орчин хичнээн сайн байлаа ч, түүнийг хэрэгжүүлэх, ашиглах хүмүүсийн мэдлэг, ур чадвар дутмаг бол үр дүнд хүрэхгүй.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь компанийн удирдлагуудаас санхүүгийн өндөр мэдлэг, стратегийн сэтгэлгээ, манлайллын ур чадварыг шаарддаг.
Олон бизнес эрхлэгчид санхүүгийн тайлангаа уншиж ойлгодоггүй, мөнгөн урсгалаа зөв төлөвлөж чаддаггүйгээс болж дампууралд хүрэх тохиолдол цөөнгүй байдаг.
Тиймээс төрийн болон төрийн бус байгууллагууд хамтран бизнес эрхлэгчдэд зориулсан санхүүгийн боловсрол олгох, зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
Мөн их, дээд сургуулиудын бизнесийн удирдлагын хөтөлбөрт хямралын үеийн удирдлага, сэргээн босголтын талаарх хичээлүүдийг түлхүү оруулах нь зүйтэй.
Мэдлэгтэй, ур чадвартай удирдлагын баг л компанийг хүндрэлээс амжилттай гаргаж, урт хугацаанд тогтвортой хөгжүүлж чадна.
26. Хууль батлагдсаны дараах шилжилтийн үеийн зохицуулалт
Шинэ хууль хэрэгжиж эхлэх үед үүсэх тодорхойгүй байдлыг арилгахын тулд шилжилтийн үеийн нарийвчилсан зохицуулалт шаардлагатай.
Аливаа шинэ хууль батлагдан хэрэгжиж эхлэхэд хуучин хуулиар зохицуулагдаж байсан харилцаанууд хэрхэн шийдвэрлэгдэх нь маш чухал асуудал байдаг.
Одоо шүүхийн шатанд яваа дампуурлын хэргүүдийг шинэ хуулиар шийдвэрлэх үү, эсвэл хуучин хуулиар нь дуусгах уу гэдэг нь тодорхой байх ёстой.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь үйл явцыг тасалдуулахгүй байхын тулд шилжилтийн үеийн зохицуулалтыг хуулийн төсөлд маш нарийн тусгаж өгсөн.
Энэ нь хууль хэрэглээний маргаан үүсэхээс сэргийлж, шүүх болон хуулийн байгууллагуудын ажлыг хөнгөвчлөх ач холбогдолтой.
Мөн шинэ хуулийг олон нийтэд таниулах, сурталчлах ажлыг тодорхой хугацаанд эрчимтэй зохион байгуулах шаардлагатай бөгөөд үүнд хэвлэл мэдээлэл, мэргэжлийн холбоодын оролцоо чухал.
Шилжилтийн үеийг амжилттай давснаар шинэ хууль бүрэн утгаараа хэрэгжиж, бизнесийн орчинд хүлээгдэж буй эерэг өөрчлөлтүүд гарч эхлэх болно.
27. Бизнесийн ёс зүй ба нийгмийн хариуцлага
Хямралын үед ч бизнесийн ёс зүйг чанд сахиж, нийгмийн хариуцлагаа ухамсарлах нь компанийн нэр хүндийг аварч үлддэг.
Санхүүгийн хүндрэлд орсон үед зарим компаниуд аргаа барж, хууль бус үйлдэл хийх, харилцагчдаа хуурах зэрэг ёс зүйгүй үйлдэл гаргах нь бий.
Энэ нь магадгүй богино хугацаанд асуудлыг аргацаах мэт харагдавч, урт хугацаандаа компанийн нэр хүндийг бүрмөсөн устгаж, дахин сэргэх ямар ч боломжгүй болгодог.
Тиймээс хүнд үед ч бизнесийн ёс зүйгээ чанд сахиж, үнэнч шударгаар асуудалд хандах нь зээлдүүлэгчид болон олон нийтийн итгэлийг хүлээх гол үндэс болдог.
Шинэ хуулийн төсөл нь шударгаар бизнес эрхэлж байгаад эрсдэлд орсон хүмүүсийг хамгаалахад чиглэсэн бөгөөд харин залилан мэхлэх зорилготой этгээдүүдэд хатуу хариуцлага тооцох зохицуулалттай.
Мөн компаниуд сэргээн босголтын төлөвлөгөөндөө байгаль орчин, нийгэмд үзүүлэх нөлөөллийг бууруулах асуудлыг тусгаж, нийгмийн хариуцлагаа ухамсарлах нь зүйтэй.
Ёс зүйтэй, хариуцлагатай бизнес л урт хугацаанд оршин тогтнож, нийгэмдээ үнэ цэнэ бүтээж чаддаг жамтай.
28. Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах эрх зүйн баталгаа
Олон улсын стандартад нийцсэн дампуурал, сэргээн босголтын хууль нь гадаадын хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг татах гол хөшүүрэг юм.
Монгол улсын эдийн засгийн өсөлтийг хангахад гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт нэн чухал үүрэгтэй бөгөөд үүнийг татахын тулд эрх зүйн таатай орчин бүрдүүлэх шаардлагатай.
Гадаадын хөрөнгө оруулагчид аливаа төсөлд хөрөнгө оруулахдаа 'гарах стратеги' буюу хэрэв төсөл амжилтгүй болбол хөрөнгөө хэрхэн буцааж авах вэ гэдгийг хамгийн түрүүнд судалдаг.
Хэрэв тухайн улсын дампуурлын хууль нь тодорхой бус, хөрөнгө оруулагчийн эрх ашгийг хамгаалж чадахгүй бол тэд хөрөнгө оруулахаас татгалздаг.
Шинэчилсэн хуулийн төсөл нь энэхүү асуудлыг шийдвэрлэж, хил дамнасан дампуурлын ажиллагааг зохицуулах олон улсын хэм хэмжээг (UNCITRAL Model Law) дотоодын хууль тогтоомжид тусгаж байна.
Ингэснээр гадаадын хөрөнгө оруулагчид Монгол улсад хөрөнгө оруулах эрсдэлээ илүү бодитоор үнэлж, итгэлтэйгээр хамтран ажиллах боломж бүрдэнэ.
Энэ нь уул уурхай төдийгүй, хөдөө аж ахуй, сэргээгдэх эрчим хүч, мэдээллийн технологи зэрэг бусад салбаруудад хөрөнгө оруулалт татахад чухал түлхэц болох юм.
29. Дижитал эдийн засаг дахь санхүүгийн шинэчлэл
Цахим шилжилт, финтек зэрэг шинэ хандлагууд нь бизнесийн санхүүжилтийн хэлбэрүүдийг өөрчилж, сэргээн босголтод шинэ боломжуудыг нээж байна.
Дэлхий нийтээрээ дижитал эдийн засаг руу шилжиж байгаа энэ үед бизнесийн санхүүжилт, өр төлбөрийн удирдлагын арга хэлбэрүүд ч мөн адил хувьсан өөрчлөгдөж байна.
Уламжлалт банкны зээлээс гадна краудфандинг, блокчейн технологид суурилсан хөрөнгө оруулалт зэрэг санхүүжилтийн шинэ эх үүсвэрүүд бий болж байна.
Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь эдгээр шинэ технологи, санхүүгийн хэрэгслүүдийг хэрхэн оновчтой ашиглахаас ихээхэн хамаарах болсон.
Шинэ хуулийн төсөл нь эдгээр шинэ төрлийн санхүүгийн харилцааг зохицуулах, цахим хөрөнгийг үнэлэх, барьцаалах зэрэг асуудлуудад уян хатан хандах боломжийг олгох ёстой.
Мөн сэргээн босголтын үйл явцыг цахимжуулах, зээлдүүлэгчдийн хурлыг цахимаар зохион байгуулах, санал хураах зэрэг нь цаг хугацаа, зардлыг үлэмж хэмнэх давуу талтай.
Дижитал шилжилт нь бизнесийн хямралыг даван туулах, цаашдын өсөлтийг хангах хамгийн хүчирхэг зэвсэг болох нь нэгэнт тодорхой болсон.
30. Ирээдүйн чиг хандлага ба тогтвортой хөгжил
Бизнесийн сэргээн босголт нь зөвхөн өнөөдрийн асуудлыг шийдэх бус, ирээдүйн тогтвортой хөгжлийн зорилтуудтай уялдах ёстой.
Бизнесийн орчин байнга хувьсан өөрчлөгдөж байдаг тул хууль эрх зүйн орчин ч мөн адил цаг үетэйгээ хөл нийлүүлэн шинэчлэгдэж байх шаардлагатай.
Шинэчилсэн хуулийн төсөл нь өнөөгийн тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэхээс гадна, ирээдүйд гарч болзошгүй эрсдэлүүдээс урьдчилан сэргийлэх алсын хараатай боловсруулагдсан.
Дэлхий нийтийн чиг хандлага болох ESG (Байгаль орчин, Нийгэм, Засаглал) шалгууруудыг бизнесийн үйл ажиллагаанд нэвтрүүлэх нь урт хугацааны тогтвортой байдлын үндэс болж байна.
Компаниуд сэргээн босголтын төлөвлөгөөгөө боловсруулахдаа эдгээр тогтвортой хөгжлийн зорилтуудыг уялдуулан тусгах нь хөрөнгө оруулагчдын дэмжлэгийг авах чухал нөхцөл болно.
Эцсийн дүндээ, бизнесийг аврах, сэргээн босгох үйл явц нь Монгол улсын эдийн засгийн дархлааг сайжруулах, баялаг бүтээгчдээ дэмжих төрийн бодлогын салшгүй хэсэг юм.
Энэхүү хууль амжилттай хэрэгжсэнээр манай улсын бизнесийн орчин илүү эрүүл, өрсөлдөх чадвартай, тогтвортой болж хөгжих болно гэдэгт итгэлтэй байна.
Conclusion & Topic Restatement
Дүгнэж хэлэхэд, эдийн засгийн хүндрэлтэй цаг үед аж ахуйн нэгжүүд үйл ажиллагаагаа хэвийн үргэлжлүүлэх, ажлын байрыг хадгалах нь нэн чухал юм. Санхүүгээ өөрчилж, бизнесээ сэргээх нь /Шинэчилсэн хуулийн төслийн талаар бидний авч үзсэн эдгээр зохицуулалтууд нь компаниудад дахин хөл дээрээ босох бодит боломжийг олгож байна. Энэхүү хууль эрх зүйн шинэчлэл нь зөвхөн бизнес эрхлэгчдэд төдийгүй, нийт эдийн засгийн тогтвортой өсөлтөд үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулах болно.